Tankpasfraude aanleiding voor ontslag op staande voet?
Een zakelijke tankpas lijkt misschien een praktische secundaire arbeidsvoorwaarde, maar kan in de praktijk het begin zijn van een arbeidsrechtelijk conflict. Werkgevers worden met enige regelmaat geconfronteerd met werknemers die de tankpas gebruiken voor privédoeleinden, bijvoorbeeld door een privéauto af te tanken of brandstof te betalen voor familieleden. Dit wordt vaak aangeduid als ‘tankpasfraude’.
Op het eerste gezicht lijkt de zaak eenvoudig: misbruik is fraude, dus ontslag op staande voet zal wel gerechtvaardigd zijn. De rechtspraak laat echter een genuanceerder beeld zien.
Niet iedere overtreding is hetzelfde
Bij de beoordeling van tankpasfraude kijken rechters niet alleen naar wat de werknemer heeft gedaan, maar ook naar alle omstandigheden eromheen. Daarbij zijn grofweg drie situaties te onderscheiden.
1. Bewust en structureel misbruik: vaak voldoende voor ontslag op staande voet
Een ontslag op staande voet heeft de meeste kans van slagen wanneer een werknemer bewust en herhaaldelijk misbruik maakt van de tankpas, terwijl er duidelijke regels bestaan die dit verbieden. Denk hierbij aan een werknemer die meerdere malen brandstof tankt voor een privéauto, ondanks eerdere waarschuwingen en duidelijk beleid dat dit verbiedt.
Zo oordeelde de rechtbank Limburg dat er sprake was van een dringende reden aangezien een werknemer, ondanks drie schriftelijke waarschuwingen en de mededeling dat uitsluitend kilometers mochten worden gedeclareerd, de aan hem verstrekte tankpas bleef gebruiken voor andere voertuigen.
2. Bewust maar geen structureel misbruik: vaak onvoldoende voor ontslag op staande voet
Wanneer beleid rondom het gebruik van een tankpas structureel wordt toegepast en gehandhaafd, kan een eenmalige overtreding onder omstandigheden ontslag op staande voet rechtvaardigen.
Zo oordeelde de rechtbank Rotterdam dat eenmalig privégebruik van de tankpas door de partner van de werknemer in combinatie met het verzwijgen van dat gebruik een dringende reden opleverde. Bij deze beoordeling was het belangrijk dat uitdrukkelijk overeen was gekomen dat de tankpas alleen voor zakelijke doeleinden gebruikt mocht worden. De rechter kwalificeerde het handelen als diefstal waarmee het vertrouwen onherstelbaar was geschaad.
3. Onduidelijke regels of gebrekkige handhaving: onvoldoende voor ontslag op staande voet
Het kan voorkomen dat een werknemer structureel misbruik maakt van de tankpas, maar het gedrag hem niet wordt verweten. Dit is het geval wanneer er geen beleid is, het beleid niet bekend is, het beleid het gedrag niet expliciet verbiedt of wanneer er wel duidelijk beleid bestaat maar de werkgever niet controleert op of waarschuwt voor overtredingen van het beleid. Rechters stellen in deze situatie regelmatig vast dat de werknemer niet hoefde te begrijpen dat zijn gedrag ontoelaatbaar was en dat er daarom geen sprake is van een dringende reden voor ontslag op staande voet.
Zo oordeelde het hof ’s-Hertogenbosch dat er geen sprake is van een dringende reden in het geval waarin een werknemer, tegen de afspraken met zijn werkgever in, zijn tankpas structureel gebruikte voor privékilometers aangezien de werkgever de werknemer hier nooit op heeft aangesproken.
Wat betekent dit?
Bij een ontslag op staande voet naar aanleiding van tankpasfraude kijken rechters net zo kritisch naar het handelen van de werkgever al naar dat van de werknemer. De centrale vraag luidt vaak: waren de regels duidelijk, waren de werknemers daarvan op de hoogte en werd het beleid daadwerkelijk gehandhaafd?
De les is helder: zorg voor een duidelijk beleid rondom het gebruik van een tankpas, communiceer dit beleid actief, controleer de naleving en treedt consequent op bij overtredingen. Dit versterkt de positie van de werkgever wanneer een werknemer over de schreef gaat.
