Terug naar kantoor: kan de werkgever dat verplichten?

Veel werkgevers beschikken inmiddels over een thuiswerkbeleid. Waar thuiswerken enkele jaren geleden de norm werd, kiezen steeds meer werkgevers er nu voor werknemers vaker op kantoor te laten werken. Maar kan je als werkgever je werknemers wel verplichten om voortaan meer op locatie te werken?

Over deze vraag stonden Booking.com en haar Ondernemingsraad vorige week voor de rechtbank Amsterdam. Aangezien de Ondernemingsraad geen instemming wilde verlenen, heeft Booking.com aan de rechtbank gevraagd vervangende toestemming te verlenen voor wijziging van het thuiswerkbeleid. Zij wil namelijk haar werknemers verplichten om minimaal twee dagen per week op kantoor te werken. Zowel de OR als het grootste deel van de werknemers van Booking.com is het daar niet mee eens. Zij beroepen zich er onder meer op dat het grotendeels vanuit huis werken inmiddels een verworven recht is geworden en daarom niet zonder meer eenzijdig kan worden gewijzigd.

Van een verworven recht kan sprake zijn wanneer een werkgever gedurende langere tijd een bepaalde arbeidsvoorwaarde consequent toepast, waardoor werknemers er gerechtvaardigd op mogen vertrouwen dat deze arbeidsvoorwaarde blijft gelden. Of sprake is van een verworven recht hangt af van alle omstandigheden van het geval. De Hoge Raad heeft daarvoor verschillende gezichtspunten geformuleerd, waaronder de duur van de gedragslijn, wat partijen daarover hebben gecommuniceerd en de gevolgen voor werkgever en werknemer.

De rechtbank heeft Booking.com en haar Ondernemingraad één week de tijd gegeven om alsnog tot een oplossing te komen. Als die oplossing er niet komt, zal de rechtbank uitspraak gaan doen. In dat geval zal de rechtbank moeten beoordelen of Booking.com in redelijkheid tot wijziging van het thuiswerkbeleid kan besluiten. Daarbij zullen zowel de belangen van de werkgever als die van de werknemers worden meegewogen.

In een vergelijkbare discussie tussen Asus en haar ondernemingsraad verleende de rechtbank Amsterdam in 2025 geen vervangende toestemming voor een wijziging van het thuiswerkbeleid. Asus wilde haar werknemers verplichten ten minste drie dagen per week op kantoor te werken, terwijl de ondernemingsraad adviseerde uit te gaan van maximaal twee verplichte kantoordagen. Asus voerde daarbij aan dat het vele thuiswerken ten koste ging van de productiviteit, sociale cohesie, kennisdeling en samenwerking binnen teams. Volgens Asus leidde dit bovendien tot minder creativiteit, minder onderlinge verbondenheid en een afname van de loyaliteit van werknemers. De ondernemingsraad bracht daartegen in dat werknemers juist een groot belang hadden bij behoud van het bestaande thuiswerkbeleid. Meer aanwezigheid op kantoor zou leiden tot hogere reis- en parkeerkosten, een verstoring van de werk-privébalans en praktische problemen vanwege de beperkte kantoorcapaciteit. De rechtbank kwam uiteindelijk tot het oordeel dat Asus haar standpunt onvoldoende concreet had onderbouwd. De aangevoerde bedrijfsbelangen wogen daarom niet zwaarder dan de bezwaren van de ondernemingsraad, zodat geen vervangende toestemming werd verleend.

De uitspraak van de rechtbank in de Asus-kwestie laat zien dat werkgevers niet kunnen volstaan met algemene verwijzingen naar samenwerking, cultuur of productiviteit. Wie werknemers vaker op kantoor wil laten werken, doet er verstandig aan concreet te onderbouwen waarom dat voor de organisatie noodzakelijk is en waarom het organisatiebelang zwaarder weegt dan het belang van de werknemers. De eerste signalen vanuit de zitting bij Booking.com lijken erop te wijzen dat de rechtbank oog heeft voor de bedrijfsbelangen die met een grotere aanwezigheid op kantoor kunnen zijn gemoeid. De uiteindelijke beslissing zal naar verwachting meer duidelijkheid geven over de ruimte die werkgevers hebben om werknemers na jaren van thuiswerken weer vaker op kantoor te laten werken.

Al met al is het op dit moment nog de vraag is of de rechtbank überhaupt uitspraak moet doen in de kwestie van Booking.com. In het bevestigende geval zal de uitspraak niet alleen relevant zijn voor Booking.com, maar voor iedere werkgever die werknemers vaker op kantoor wil laten werken.