Schijnzelfstandigheid in het arbeidsrecht: wat als de Belastingdienst uw zzp'er als werknemer ziet?

Wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid?

Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer een zzp'er op papier als zelfstandige werkt, maar in de praktijk onder gezag van de opdrachtgever werkzaamheden verricht, vergelijkbaar met een werknemer. Bepalend is onder meer de mate van instructiebevoegdheid van de opdrachtgever. Ook de persoonlijke arbeidsverplichting van de zzp'er speelt een rol, evenals het ondernemersrisico dat deze daadwerkelijk loopt. Geen van deze elementen is op zichzelf doorslaggevend; de rechter en de Belastingdienst wegen de feitelijke situatie in haar geheel.

Welk risico loopt u als werkgever binnen het arbeidsrecht?

U loopt het risico op een naheffing loonheffing en premies zodra een zzp'er achteraf als werknemer wordt gekwalificeerd. Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium van de Belastingdienst vervallen; naheffing kan sindsdien plaatsvinden en in beginsel tot 1 januari 2025 terug. Nieuw per 1 januari 2026 is de mogelijkheid van een vergrijpboete die, in het uitzonderlijke geval van aantoonbare kwaadwillendheid, kan oplopen tot 100% van de naheffing. Onder aantoonbare kwaadwillendheid wordt verstaan het bewust laten ontstaan of voortbestaan van een evidente schijnzelfstandigheidssituatie (bron: belastingdienst.nl, zie ook onze update over wetswijzigingen in het arbeidsrecht in 2026). Bij kwaadwillendheid of een eerder door de Belastingdienst niet-opgevolgde aanwijzing loopt de naheffingstermijn zelfs op tot vijf jaar.

Naast de financiële gevolgen kan een zzp'er die feitelijk werknemer blijkt, ook aanspraak maken op arbeidsrechtelijke bescherming met terugwerkende kracht: ontslagbescherming, doorbetaling bij ziekte en soms cao-toepassing. Dit risico geldt niet alleen voor nieuwe contracten. Ook zzp-relaties die al vóór 2025 liepen, worden bij een controle opnieuw beoordeeld op de feitelijke uitvoering van vandaag.

Twijfelt u of uw zzp-constructies deze toets doorstaan? Neem contact op en bespreek uw situatie via 088 90 80 800.

Welke stappen zet u als werkgever om dit probleem op te lossen?

Begin met een inventarisatie van alle zzp-overeenkomsten binnen uw organisatie, ook de langlopende. Toets vervolgens per overeenkomst de feitelijke uitvoering: wie geeft instructies, hoe is de vergoeding opgebouwd en in welke mate loopt de zzp'er daadwerkelijk ondernemersrisico. Waar de praktijk niet meer aansluit bij de overeenkomst, past u de werkwijze aan, herziet u de overeenkomst, of zet u de samenwerking om naar een arbeidsovereenkomst. Betrek in dat laatste geval ook het ontslagrecht en de arbeidsvoorwaarden bij uw afweging, want een omzetting raakt direct aan proeftijd, opzegtermijn en pensioenopbouw.

Hoe pakt VIL dit probleem voor u aan?

Ons arbeidsrechtteam, onderdeel van een kantoor dat ondernemers sinds 1957 bijstaat, beoordeelt eerst de bestaande overeenkomst naast de feitelijke uitvoering van het werk. Op basis van die analyse brengen wij concreet in kaart waar het risico op kwalificatie als arbeidsovereenkomst zit en welke aanpassingen in overeenkomst of werkwijze dat risico wegnemen. Waar nodig herzien wij de overeenkomst zelf, adviseren wij over een overgang naar een arbeidsovereenkomst, of begeleiden wij het gesprek met de zzp'er over de nieuwe verhouding. Deze aanpak past binnen onze bredere dienstverlening op het gebied van arbeidsrecht, waarbinnen wij ondernemingen doorlopend begeleiden bij het inrichten van een arbeidsrechtelijk houdbaar personeelsbeleid. Speelt naast de zzp-vraag ook een concurrentiebeding met deze of andere medewerkers, dan nemen wij dat mee in onze analyse van het concurrentiebeding, omdat beide vraagstukken vaak samenhangen.

Afsluiting

Schijnzelfstandigheid is geen theoretisch risico meer nu de Belastingdienst binnen het arbeidsrecht weer actief handhaaft en een boete kan opleggen. Laat uw zzp-overeenkomsten beoordelen voordat een controle daartoe aanleiding geeft. Neem contact op met ons arbeidsrechtteam via 088 90 80 800.